หน้าแรกท็อปไลน์ - ไดมอนด์
ค้นหาเพลง
 
29 ตุลาคม 2556
หน้าแรกท็อปไลน์ - ไดมอนด์>วาไรตี้ > หมอลำ

หมอลำ

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น nachart@yahoo.com



 
ทําไมหมอลำต้องซิ่ง คือหมอลำซิ่ง ไม่ซิ่งมีไหม ไม่ได้กวนนะ แต่อยากรู้อ่ะ ขอบคุณคร้าบ

เทพทอง

ตอบ เทพทอง

หมอลำไม่ซิ่งก็มี เอาเป็นว่า มารู้จัก "หมอลำ" กันก่อน

สถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวร รวบรวมไว้ให้แล้ว ว่า หมอลำ เป็นรูปแบบของเพลงลาวโบราณในประเทศลาว และภาคอีสานของประเทศไทย 

แบ่งออกได้เป็นหลายอย่างตามลักษณะทำนองของการลำ เช่น ลำเต้ย ลำกลอน ลำเรื่อง ลำเพลิน ลำซิ่ง รวมทั้งลำตัดในภาคกลางก็จัดได้ว่าเป็นหมอลำประเภทหนึ่ง 

ทั้งนี้ คำว่า หมอลำ มาจากคำ 2 คำมารวมกัน ได้แก่ หมอ หมายถึงผู้มีความชำนาญ และ ลำ หมายถึงการบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองอันไพเราะ ดังนั้น หมอลำจึงหมายถึงผู้ที่มีความชำนาญในการบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองเพลง

ส่วนคำว่า ลำ ก็มีความหมาย 2 อย่าง อย่างหนึ่งเป็นชื่อของเรื่อง อีกอย่างหนึ่งเป็นชื่อของการขับร้องหรือการลำ ที่เป็นชื่อของเรื่อง ได้แก่เรื่องต่างๆ เช่น เรื่องนกจอกน้อย เรื่องท้าวก่ำกาดำ เรื่องขูลูนางอั้ว เป็นต้น 

เรื่องเหล่านี้โบราณแต่งไว้เป็นกลอน แทนที่จะเรียกว่าเรื่อง ก็เรียกว่าลำ กลอนที่เอามาจากหนังสือลำ เรียกว่า กลอนลำ ส่วนที่หมายถึงการขับร้องหรือการลำ การนำเอาเรื่องในวรรณคดีอีสานมาขับร้อง หรือมาลำ เรียกว่า ลำ 

ผู้ที่มีความชำนาญในการขับร้องวรรณคดีอีสาน โดยการท่องจำเอากลอนมาขับร้อง หรือผู้ที่ชำนาญในการเล่านิทานเรื่องนั้น เรื่องนี้ หลายๆ เรื่องเรียกว่า หมอลำ

วิวัฒนาการของหมอลำพอจะแบ่งออกเป็นยุคได้ โดยเริ่มจาก ลำโบราณ เป็นการเล่านิทานของผู้เฒ่าผู้แก่ให้ลูกหลานฟัง ไม่มีท่าทางและดนตรีประกอบ

ตามมาคือ ลำคู่ หรือลำกลอน มีหมอลำชายหญิงลำสลับกัน มีเครื่องดนตรีประกอบคือแคน ลำเรื่องนิทานโบราณคดีอีสาน เรียกว่า ลำเรื่องต่อกลอน และ ลำทวย(ทายโจทย์)ปัญหา ที่ผู้ลำจะต้องมีปฏิภาณไหวพริบ สามารถตอบโต้ยกเหตุผลมาหักล้างอีกฝ่ายได้ 

ต่อมาเพิ่มผู้ลำขึ้นอีกคน ชายหรือหญิงก็ได้ การลำจะเปลี่ยนเป็นเรื่องชิงรักหักสวาท เรียกว่า ลำชิงชู้

จากนั้นก็ถึงยุคของ ลำหมู่ เป็นการลำที่มีผู้แสดงมากจนเกือบครบตามจำนวนตัวละครที่มีในเรื่อง มีเครื่องดนตรีประกอบเพิ่มขึ้น เช่น พิณ (ซุง หรือ ซึง) กลอง 

การลำจะมี 2 แนวทาง คือ ลำเวียง เป็นการลำแบบลำกลอน หมอลำแสดงเป็นตัวละครตามบทบาทในเรื่อง การดำเนินเรื่องค่อนข้างช้า แต่ก็ได้อรรถรสของละครพื้นบ้าน หมอลำได้ใช้พรสวรรค์ในการลำ ทั้งด้านเสียงร้อง ปฏิภาณไหวพริบและความจำ เป็นที่นิยมในหมู่ผู้สูงอายุ

ต่อมาเมื่อดนตรีลูกทุ่งมีอิทธิพลมากขึ้น จึงเกิดวิวัฒนาการของลำหมู่อีกครั้ง กลายเป็น ลำเพลิน ที่มีจังหวะเร้าใจชวนให้สนุกสนาน

ก่อนการลำเรื่อง ในช่วงหัวค่ำจะนำเอารูปแบบของวงดนตรีลูกทุ่งมาใช้เรียกคนดู มีนักร้อง (หมอลำ) มาร้องเพลงลูกทุ่งที่กำลังฮิตในขณะนั้น มีหางเครื่องเต้นประกอบ นำเอาเครื่องดนตรีสมัยใหม่มาประยุกต์ เช่น กีตาร์ คีย์บอร์ด แซ็กโซโฟน ทรัมเป็ต และกลองชุด ผสมผสานเข้ากับเครื่องดนตรีเดิมได้แก่ พิณ แคน ยุคนี้นับว่าหมอลำเฟื่องฟูมากที่สุด

แล้วก็ถึง ลำซิ่ง หลังจากที่หมอลำคู่และหมอลำเพลินค่อยๆ เสื่อมความนิยม เพราะวิทยุโทรทัศน์นำดนตรีสตริงเข้ามาในวิถีชีวิตชาวอีสาน ความนิยมชมหมอลำลดลงจนเกิดความวิตกกังวลในกลุ่มนักอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน

แต่แล้วมนต์ขลังของหมอลำก็กลับมา ด้วยการแสดงที่เรียกว่า ลำซิ่ง ซึ่งเป็นวิวัฒนาการของลำคู่ (ใช้หมอลำ 2-3 คน) ใช้เครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมให้จังหวะเหมือนลำเพลิน มีหางเครื่องเหมือนดนตรีลูกทุ่ง กลอนลำสนุกสนาน จังหวะอันเร้าใจ ทำให้ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว ทั้งทำให้การแสดงพื้นบ้านอื่นต้องปรับตัวตาม เช่น เพลงโคราช กลายเป็นเพลงโคราชซิ่ง กันตรึม กลายเป็นกันตรึมร็อก เป็นต้น

แหล่งที่มา :